Durf je creatief bezig te houden!

Veel mensen zeggen “ik woú dat ik creatief was” of “ik heb gewoon geen creatief brein”. In deze post zal je ontdekken dat het daar helemaal niet om draait.
Als het om creativiteit gaat, draait het allesbehalve om perfectionisme. Hier willen we niet het belang belichten van creatieve aanleg, ideeën of het resultaat (waarmee ik niet wil zeggen dat die er niet toe doen of onbelangrijk zijn), maar willen we wel de positieve kanten belichten van het creatieve proces. Iedereen heeft baat bij creatieve activiteiten en creatieve expressie.

De complexe relatie tussen creativiteit en mentale gezondheid

Creatieve activiteit en expressie 

Laat ons even verder focussen op creatieve expressie en creatieve activiteit, ingezet als methode of strategie.
Onderzoeker Ducel (2024) deed een groot literatuuronderzoek om meer duidelijkheid te scheppen over de link tussen creatieve expressie en mentale gezondheid. Hij deelde het begrip 'creatieve expressie' op in volgende activiteiten: 

1. Beeldende kunsten: daaronder horen bijvoorbeeld schilderen, tekenen en beeldhouwwerk

Deze vormen van creatieve expressie zijn gelinkt aan een betere emotionele expressie, zelfreflectie, verwerken van
emoties, meer zelfbewustzijn, verminderde stressniveaus, beter zelfbeeld, ontwikkeling van probleemoplossingsvaardigheden, meer zelfvertrouwen, en meer gevoel van controle over mentale gezondheid (Ducel, 2024).

2. Schrijven: dit houdt poëzie en creatief schrijven in, alsook schrijven als middel tot emotionele expressie en zelfreflectie (bijvoorbeeld journalling)

Schrijven blijkt een goede manier te zijn om gedachten en emoties te verwerken, om inzicht te krijgen in je eigen ervaringen, en om jezelf beter te begrijpen. Het leidt er ook toe dat mensen hun eigen ervaringen en innerlijke wereld beter kunnen uitdrukken en verwoorden en het kan het makkelijker maken om traumatische of moeilijke ervaringen te delen en erover te praten (Pinhasi-Vittorio, 2018; Heartl and Ero-Phillips, 2017). Zo kan schrijven ook symptomen verminderen van depressie, angst en stress en leiden tot een beter emotioneel welzijn. 

3. Muziek: het spelen van een instrument, het volgen van muziekles en het luisteren naar muziek

Muziek kan een creatieve en emotionele uitlaatklep zijn, stimuleert ons brein, en kan een positieve invloed hebben op ons zelfvertrouwen. Ook het sociale aspect dat vaak aan muziek verbonden is, heeft een positieve impact (Ducel, 2024). 

4. Handwerk en DIY: onder deze categorie zijn er heel veel voorbeelden, denk aan tuinieren, houtbewerking, haken, breien, scrapbooking, borduren, knippen & plakken, parelen, ... 

Mensen die meer tuinieren hebben minder symptomen van depressie en angst, én rapporteren meer levensvreugde (Bone et al., 2023). Mensen die haken rapporteren meer geluk, relaxatie en verminderde stressniveaus (Burns & Van Der Meer, 2020). Het repetitieve karakter van activiteiten als haken en breien kan je in een soort flow-staat brengen, wat relaxatie en kalmte teweeg brengt. Zo'n creatieve hobby's laten zelfexpressie toe, wat een positieve invloed heeft op ons zelfbeeld en mentale gezondheid.

En... Welke creatieve activiteiten doe jij? Of welke zou je wel eens kunnen proberen? Geen inspiratie? Pinterest staat er vol van ;) .

Mentale gezondheid

Mentale gezondheid betekent niet dat we nooit ziek zijn of dat we ons nooit slecht voelen. De WHO definieert het als volgt: "een staat van welzijn waarbij individuen hun eigen mogelijkheden beseffen, kunnen omgaan met normale stressoren van het leven, productief en vruchtbaar kunnen werken en een bijdrage kunnen leveren aan hun gemeenschap."

Ducel (2024) benadrukt dat creatieve expressie in het bijzonder kan helpen voor de volgende drie factoren die bijdragen aan onze mentale gezondheid: 

1. Emotieregulatie: creatieve expressie is een uitlaatklep voor emoties en helpt ons onszelf te reguleren, zonder dat we helemaal overspoeld worden door een emotie. Veel creatieve bezigheden houden ons in het hier en nu, waardoor we niet verloren geraken in onze emoties, gedachten en herinneringen (Shen et al., 2020).
   Lees meer over emotieregulatie in deze post.
   
   

2. Cognitieve flexibiliteit: door ons creatief bezig te houden wordt ons brein getraind om oplossingsgericht, vernieuwend en out-of-the box te denken. Het kan zo ook het geloof in onszelf versterken dat we met tegenslagen kunnen omgaan. 

3. Sociale verbondenheid en connectie: Creatieve activiteiten hebben ook de mogelijkheid in zich om ons als mensen met elkaar te verbinden. Vaak worden deze activiteiten namelijk binnen verenigingen georganiseerd, wat het maatschappelijk engagement versterkt. Denk bijvoorbeeld aan muziekbands, orkesten en theaterverenigingen die niet alleen mensen samenbrengen die dezelfde hobby en interesse delen, maar die ook mensen uit de brede gemeenschap samenbrengen om naar hun producties te komen kijken. Zo kunnen mensen een steunend netwerk uitbouwen, wat een gevoel bevordert van ergens bij te horen, steun en vriendschap (Ducel, 2024). Lees hier meer over het belang van een netwerk.
   Creatieve activiteiten in groepen helpen ook bij het ontwikkelen en bevorderen van sociale vaardigheden; je moet namelijk kunnen samenwerken, feedback kunnen ontvangen, kunnen communiceren met elkaar, ... 

Ook deze Ted Talk bespreekt de positieve invloeden van creativiteit op mentaal welzijn:

Wat betekent dat in de praktijk?

De link tussen een creatieve aanleg en mentale gezondheidsproblemen

Een vraag die nu nog wat blijft hangen en waar we kort bij willen stilstaan is hoe het komt dat er een verband wordt gevonden tussen creatieve aanleg en psychologische moeilijkheden. Het is belangrijk om mee te geven dat een verband niet betekent dat alle mensen met psychische moeilijkheden creatief aangelegd zijn en ook niet dat alle creatief aangelegde mensen psychologische moeilijkheden zullen ervaren.
Het lijken gewoon twee factoren te zijn die vaak samengaan. De reden daarvoor werd veelvuldig onderzocht. Er zijn bij deze mensen waarschijnlijk onderliggende karakteristieken, manieren van denken, breinfuncties, ... die kenmerkend zijn bij zowel verschillende stemmingsstoornissen als bij creatief aangelegde mensen. Dit kan gaan over een rijke innerlijke wereld, een brein dat meerdere oplossingen kan bedenken en dingen vanuit verschillende perspectieven kan zien, verhoogde gevoeligheid voor prikkels, een breind dat minder filtert, oog voor detail, een verstoorde dopaminebalans, ...  Daarnaast kunnen psychische moeilijkheden er ook voor zorgen dat mensen artistieke manieren gaan zoeken om zichzelf en hun emoties te kunnen uiten, waardoor ze hoger scoren op creativiteit. Zo komen we weer terug op de mogelijke helende krachten van creativiteit. 

Emma Verspeelt

Klinisch Psycholoog

Bronnen